ଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
୩୩ । କିଭଳି ଲୋକଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ୩୩ । କିଭଳି ଲୋକ
୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।.
ଶିକ୍ଷିତମାନେ ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
୩୩ । କିଭଳି ଲୋକଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ୩୩ । କିଭଳି ଲୋକ
୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।
ଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
୩୩ । କିଭଳି ଲୋକଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ୩୩ । କିଭଳି ଲୋକ
Lorem ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
ଶିକ୍ଷିତମା ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।ନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
୩୩ । କିଭଳି ଲୋକଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ୩୩ । କିଭଳି ଲୋକ
ଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟ ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।କ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
୩୩ । କିଭଳି ଲୋକଶିକ୍ଷିତମା ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।ନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ୩୩ । କିଭଳି ଲୋକ
୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧ ିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।
ଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
୩୩ । କିଭଳି ଲୋକଶିକ୍ଷିତମାନେ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନେ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବା ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ୩୩ । କିଭଳି ଲୋକ
Lorem ips ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।um dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem i ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।psum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।oris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ipsu ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।m dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ip ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।sum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ips ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।um dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lore ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।m ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem i ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।psum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ip ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।sum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lore ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।m ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ipsu ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।m dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem i ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।psum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Lorem ips ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।um dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
ore magn ୩. ପଲ୍ଲୀ କୋଳକୁ ଫେରି ଆସିବାପାଇଁ ତାଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ । ନାହିଁ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ? ଉତ୍ତର : ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ସାହିତ୍ୟକୁ କଳାଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ବିମଣ୍ଡିତ କରାଇପାରି ଥିବା ଜଣେ ସଫଳ ସ୍ରଷ୍ଟା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରତାପ୍ତି କ ଅବଶେଷ ଆଦି ସାରସ୍ଵତ କୃତିଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆଳଙ୍କାରିକତା ଓ ଭାବୁକତା ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରିଥାଏ । ବି ଭି ନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରୁ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ କିପରି ପୁନଶ୍ଚ ପଲ୍ଲୀ-ମନସ୍କ ହେବାର ନୈତିକ ସାହସ ହରାଇ ବସିଥାନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । । ଏକଦା ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ଥିବା ପଲ୍ଲୀମାଟି ଥିଲା ବାଲ୍ୟା ଓ କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି । ବୟସର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ଲେଖକଙ୍କର ସଂପର୍କ ବୃଦ୍ଧିପପାଇବା ତ ଦୂରର କଥା ବରଂ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ବସିଛି । ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ସେ ଏକ ଅସହାୟ ଶୁଷ୍କତୃଣ ପରି ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି । ପ୍ରବାସରେ ଥାଇ ଜନ୍ମଭୂମିର ରୂପକୁ କେବଳ ଜାତିସ୍ମର ପରି ସେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଶିରାଶି ଶାଳତରୁ ମଧ୍ୟରେ ତଟିନୀ ବେଷ୍ଟିତ ଇଂଜକୀର୍ଭ କିରୀଟିନୀ’ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମି ମୋ ଆଖୁଆଗରେ ଭାସିଯାଏ, ମାତ୍ର ତାର କୋଳକୁ ଫେରିଯିବାପାଇଁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅର୍ବଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ନବଯୁବକମାନେ ଚାକିରି ନପାଇ ରାଜନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନେଇଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ସଂଭବ ନୁହେଁ । ବହୁ ବାଦ-ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଡ଼ ଭାବନା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ପୂର୍ବର ସେ ମଧୁର ସଂପର୍କ ତାଙ୍କର ଆଉ । ନାହିଁ । ସେହି ପରି ଗ୍ରାମର କୌଣସି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ରହିଛି, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର । ବାସ୍ତବରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ନୈତିକ ସାହସର ଅଭାବରେ ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ । ଆଜି ଶିକ୍ଷିତ-ଶୂନ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଉଛି । ୨. ପ । ଗ୍ରାମରେ ଦେଖା ଯାଉ ବ। ସହ ବ ନ୍ଦ ନ ବ। । ଏକପରି ବାର ଦ୍ର ପରମ୍ପରା ସଂପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁ । ଆଧାର କରି ଆଲୋଚନା କର । । ଉତ୍ତର : ଶାଢିକ ବୈଭବ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଭାଷା ଓ ତାଙ୍କିକତା, । ଯେଉଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଗଦ୍ୟଶୈଳୀକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । କରି ଥାଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତାଭି କ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ । ସାରଳା ‘ସାହିତ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର', ‘ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମୋ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା’ ପରି । ସର୍ଜନକୃତି ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆଲୋଚ୍ୟ । ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏକ ପରିବାରଦ୍ଧ ଭାବନା ସଂପର୍କରେ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । । ପଲ୍ଲୀଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଭବ ହେଉଛି ଏହାର ଏକପରିବାଦ୍ ଭାବନା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହବନ୍ଧନ । ଏହି ଭାବନା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥାଏ । ସମସ୍ତ ମତାନ୍ତର, ମନାନ୍ତର ଓ ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ ସର୍ ପଲ୍ଲୀର ନରନାରୀ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପରି ବାରର ସଦସ୍ୟରୁ ପେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ କାର୍ପଣ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି । ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ମଉସା, ମାଉସୀ, କକା, ଖୁଡି ଓ ଅଜା-ଆଇ ଆଦି କୌଣସି ନା କୌଣସି ସଂପର୍କର ଡୋରିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ସ୍ଵାର୍ଥର ବିଭେଦ ସଙ୍ଗେ କର୍ମ ଓ କ୍ଳେଶକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଏକ ପରିବାରତ୍ବ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । କୃଷି ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସହବନ୍ଧନ ବେଶ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଲେଖକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି – ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଝାଞ୍ଜିରେ, ବା ହେମନ୍ତର ଶୀତରେ ଏହି କର୍ମ ଯୋଜନାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶନେବାପାଇଁ ମୋର ଭୌତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ନଥିଲେ ମଧ, ନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ରହିଛି ।” ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଏକ ପରିବାରଦ୍ମ ଭାବନାରୁ କ୍ରମେ ଦୂରେଇ ଯିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବିଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇପାରେ । ୪୪ । ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା କ'ଣ ? ଭ : ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ମୌଳିକ ସ୍ରଷ୍ଟା । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର । ସମନ୍ବୟ କରି ଅକାଟ୍ୟଯୁକ୍ତି ଓ ସାରଗର୍ଭକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ତାଙ୍କର କୃତିତ୍ବ ପ୍ରଣିଧାନ୍ୟ । ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସରୁ ଗୃହୀତ । ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବହୁପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିକାଲିର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାନାଦି କାରଣରୁ ସହରରୁ ପଲ୍ଲୀଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଆଶା ଓ ଭରସାକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ । ଗ୍ରାମର ସୁଖଦୁଃଖ ହସି କାନ୍ଦ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମଯୋଜନାରୁ ସେମାନେ ଦୂରରେ । ତେବେ ସେମାନେ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ - “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗତାନୁଗତିକତାର ଦାସ ।” ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଜୀବ ନୁହେଁ । ସେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ସେ କିନ୍ତୁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ । ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ନିରର୍ଥକ ନେକ୍ସଟାଇକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । କାୟକ୍ଲେଶ ନ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ସେ ବିଚାର । କରେ । ତେଣୁ କାୟକ୍ଲେଶ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷିତ ମଣିଷ ସହ୍ୟ କରି ନଥାଏ | ସେ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ବାଦ ଦେଇ ସେ କେବେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ନପାରେ । ସେ ଯେଉଁ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହର ମାରି ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ବିଚାର କରେ, ସେହି ଆଭିଜାତ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେଭଳି ସମ୍ଭବ । ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । । ମଣିଷର ପରମ୍ପରାରେ ସମାଜ ରହିଛି, ନୀତି ରହିଛି, ନୈତିକତା ରହିଛି, ଧର୍ମ ଧାରଣା ରହିଛି । ସାମାଜିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ବୀକାର । କରିବା ଅର୍ଥ ପରମ୍ପରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ ମାନବ ତା’ର ସାମାଜିକ ନୀତି ରୀତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଖା ସମୀଚୀନ ବୋଧ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ପରମ୍ପରାର ଦାସ । ମାତ୍ର ତିନି ଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ । ମମତ୍ୱବୋଧକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଗୋପପୁର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ବି ପୁଳ ର।ଜ୍ୟ, ଅପରି ସୀମ ବି ଭ ବ , ଅଭ୍ର କ ଷ ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟିବଂଶୀ ରାଣୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ରକନ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସେ ଦ୍ଵାରକାଧିପତି ହୋଇ ରହି ଗଲେ । ଭୁଲି ଗଲେ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଓ । କୈଶୋରର ପାବନ ଭୂମି ଗୋପପୁର କୁ । ତାଙ୍କୁ ଝୁରିଝୁରି ନନ୍ଦ । ଯଶୋଦାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧୀଭୁତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟୀ ରାଧା ଶଶିକଳାପରି ଦୀନା ଓ କ୍ଷୀଣା ହୋଇଗଲେ । ଏହି କୃତକର୍ମର ପରିଣାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅଭ୍ରଂକଷ ପ୍ରାସାଦ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା । ନବ ସଂସାରର ମଦ୍ୟପ ବଂଶଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥର ଏରକାର ବନରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କବଳିତ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟହୀନ, ଧନହୀନ, ଗୃହହୀନ ଓ ପୁତ୍ର କନ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଲତିକା ଦୋଳାରେ 'ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାଧର ଶରାଘାତରେ ସେ ନିଜେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୈତିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଘାତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି ଛନ୍ତି । ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ମାନବିକତାକୁ ବଳିଦାନ କରିଦେଇ ଶେଷ ବେଳକୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ପରିସମାପ୍ତିପରେ । ସେମାନଙ୍କର ଯେପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ -ସଂପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଲେଖିଛନ୍ତି – “ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଇ ଜୀବିକାର୍ଜନ କରିବା ଦୂରେଥାଉ, ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସଂଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ ।” ଅର୍ଥ, ଭାଗ୍ୟ ବା ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଯଦି କିଏ ଶିକ୍ଷିତ ରୂପେ ଉଦୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ବହୁ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା ଚାଲେ । ମାତ୍ର ସମୟ ଆସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି ପଲ୍ଲୀମାଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥାନ୍ତି । ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମପ୍ରତି ବିମୁଖତା, ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହ | ଓ ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ହେବାର ପ୍ରଲୋଭନ କାରଣରୁ ଆଜି ପଲ୍ଲୀ ଜନନୀ ତାର ଶିକ୍ଷିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ବସୁଛି । ତଥାପି ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷିତ ନିଜ ମହାନୁଭବତାର ପରିଚୟ ପ୍ରଥମେ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର । ନମସ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । । ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର କରୁଣାନ୍ତ ପରିଣତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି । 2. (i) ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ କାହିଁକି ଭାବିଛନ୍ତି ? ଉ – କାନନର ସବୁଜିମା ଯାହାର ଚୂର୍ଣକୁନ୍ତଳ ହୋଇ । ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀ ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା । ସାଜେ, ସେହି ଅନନ୍ୟ ରୂପ ମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଟିଂରେ ଲେଖକ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ । ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ଓ । ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଆମ୍ବା । ସତ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ବର ସମନ୍ବୟ ଓ ଭାଷା । ସହିତ ଭାବର ସମେଳନ ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ସୁଖପାଠ୍ୟର କାରଣ । । ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । । କିଏ ଲେଖକଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ? ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏସିଆ ମହାଦେଶ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଲେଖକ ନିଜର ଜନ୍ମଭୂମି ବୋଲି ଅସ୍ବୀକାର କରି ନାହାନ୍ତି । ଜନନୀଜଠରୁ ଜନ୍ମନେଲାପରେ ଯେଉଁଠି ଭୂମିଷ୍ଠ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଆଲୋକ, ରୂପରସ ଗନ୍ଧର ଆସ୍ବାଦନ କଲେ, ଯାହାର ଶାକତଣ୍ଡୁଳରେ ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ ହେଲା, ତାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତରରେ ଜନ୍ମଭୂମିର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଜନ୍ମଭୂମି ହିଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ। ଜନ୍ମଭୂମିର ମହାନତା ହୁଏତ ଅପରିପକ୍ ବୟସରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସଂପର୍କ ନିବିଡ଼ ହେବା କଥା; କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ସ୍ବୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆୟୁସୂର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିବାସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଧନାର୍ଜନ, ଆମ୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରେଇଦେଇଛି । ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଥିଲାବେଳେ ସାର ମାଉସୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଭାଇର ସ୍ନେହବୋଳା କଥା ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ, ଗ୍ରାମର ଅଚିହ୍ନା ଗରିବ ପିଲା ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ – “ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ସୁଦ୍ଧା ମତେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ । କେବେ ଦେଖାହେଲେ ଆଫ୍ରିକାର ନବାଗତ E ଜେବ୍ରା ବା ଜିରାଫ୍କୁ ଋହିଁରହିଲାପରି ସେମାନେ ମତେ ଖାଲି । ଋହିରୁହନ୍ତି ।” । । ସହରର ଜୀବନଶୈଳୀ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ। ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମର । କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ବା ଗ୍ରାମର ଯୁବକମାନଙ୍କ ବିକୃତ ମାନସିକତାସହ ଲେଖକ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଗ୍ରାମର କର୍ମ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ତାଙ୍କର ଭୌତିକ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୈତିକ ସାହସ ନାହିଁ, କାରଣ ପଲ୍ଲୀଗ୍ରାମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ କରି ସେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । 1.(କ) ଗ୍ରାମର ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବାକୁ ଯାଇ । ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟ ଅବତାରଣା କରିବାର କାରଣ । କ’ଣ ? ଉ - କାନନର ସବୁ ଜି ମା ଚୁର୍ଣ କୁନ୍ତଳ ଯାହାର ଶୋଭାପାଏ, ପାହାଡ଼ୀ କନ୍ୟା ତଟିନୀମାଳା ଯାହାର କଟିଦେଶରେ ମେଖଳା ସାଜେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅନନ୍ୟ ରୂପମାଧୁରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଖୁଚି ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି । ବୃରି ତାଙ୍କର ଅଧାପନା, ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲେଖନୀ ଋଳନା । ପ୍ରବନ୍ଧ ମାନସ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତିକ ଅବଶେଷ ଆଦି ଲେଖକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର କେତେକ ଉପାଦେୟ ସୃଷ୍ଟି । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରି ଯୁଗପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କି ଏ ? ହୋଇପାରନ୍ତି ବୈକୁଣ୍ଡପତି ଗୋଲୋକବିହାରୀ ବିଷ୍ଣୁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟିଥିଲା ନନ୍ଦ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ, ଗୋପୀ ଗୋପାଳକ ମେଳରେ, ଗୋପ ମାଟିର ଶାକ-ତଣ୍ଡୁଳରେ । ତିନି ଦିନକୁ କଷ୍ଟ କରି କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ମଥୁରା, ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖ୍ ନନ୍ଦ-ଯଶୋଦା ଅନ୍ଧୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ । ପ୍ରେମରୂପା ଶ୍ରୀରାଧା ଝୁରିଝୁରି ଦୀନାକ୍ଷୀଣା । ହେଲେ। ଝୁରିଲେ ଷୋହଳ ସହସ୍ର ଗୋପୀ, ଝୁରିଲେ ଗୋପ ବାଳକବୃନ୍ଦ, ଝୁରିଲା ଗୋପପୁର ମାଟି । ଠିକ୍ ସେମିତି ପଲ୍ଲୀଭୂଇଁର ପିଲା ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରକୁ | ଯାଏ। ଅଜାଣତରେ ସେ ପିଲାକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମନରେ । ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପିତାମାତାଙ୍କର ଭରସାର ସ୍ଥଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ପଲ୍ଲୀ ମାଟିକୁ ଫେରେ ନାହିଁ । ପଲ୍ଲୀକୁ ନ । ଫେରିବାର ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି, ପରଂପରାର ଦ୍ବାହି ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଜୀବନ ତାକୁ ବାଟବଣା କରେ । ହୁଏତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଦିନ ଆଭିଜାତ୍ୟର ମୋହରେ ବାଟବଣା ହୋଇଥିଲେ । ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ, ଅପରିସୀମ ବିଭବ, ନଭଣ୍ଡୁମୀ । ପ୍ରାସାଦ, ଅଷ୍ଟପାଟ ବଂଶୀ ଓ ଅଗଣିତ ପୁତ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଗୋପପୁରକୁ ଭୁଲିଗଲେ । ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵାରକା ହେଲା ଜଳମଗ୍ନ, ମଦ୍ୟପ ବଂଶଧର ପରସ୍ପର ହଣାହଣି ହୋଇ ଧ୍ବଂସ ହେଲେ । ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବହରା ହୋଇ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଶ୍ରାନ୍ତକ୍ରାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ । ଗୋପପୁରରେ ଗୋରରଣ କରି ଯେଉଁ ପାଦ ଚର୍ମ । ପାଦୁକାପରି କଠିନ ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ଵାରକାରେ ରାଜଭୋଗରେ ନବ ପଲ୍ଲବପରି ରକ୍ତାଭ ପାଦକୁ ହରିଣକଣ୍ଠର ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତ । କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶେଷ ଯବନିକା ହେଲା । ଜନ୍ମଭୂମିପ୍ରତି ପ୍ରବଞ୍ଚନା କଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା । ଭୋଗକରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ । ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ୪। ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଶିକ୍ଷିତସମାଜକୁ କି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ? ଉ– ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ତଥା ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର । ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ । ଇତି ହାସରେ ହୋଇଛନ୍ତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧକାରୀ ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’, ‘ସାରଳା ସାହିତ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର’ ପ୍ରଭୃତି କୃତିରାଜି ତାଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ପ୍ରତିଭାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିଫଳନ । ‘ପ୍ରବନ୍ଧମାନସ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପଲ୍ଲୀବିମୁଖ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜକୁ ପକୋଳକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି । । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷିତସମାଜ ପ୍ରଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ମାନବିକତାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ସହ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ପାସୋରି ପକାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ ଶିକ୍ଷା ସମାପନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଯାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଥୋପାର୍ଜନ କରି ବିଳାସବ୍ୟସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ପାଇଁ ମାତା, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପିଣୀ ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ମଧୁର ସଂପର୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଆମୀୟସ୍ବଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସହରାଭିମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବସ୍ଥାନ ପରେ ପଲ୍ଲୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅନୈତିକତା, ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତା । ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରତି ବିଶ୍ବାସଘାତକତାର କୁପରିଣତି ପୁରାଣପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଗୋପପୁରକୁ ତ୍ୟାଗକରି ଦ୍ଵାରକାରେ ନବରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ସଂପନ୍ନ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ପ୍ରତି କରିଥିବା ଅନ୍ୟାୟର ପରିଣତିସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ନବରାଜ୍ୟ ଜଳଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେବାସହ ସବୁକିଛି ହରେଇ ଶେଷରେ ଲତିକା ଦୋଳାରେ ବ୍ୟାଧ ଶରାଘାତକୁ ସହ୍ୟକଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁର ରହିଛି ଓ ରହିଥିବ । । ତେଣୁ ପଲ୍ଲୀର ମଧୁର ସଂପର୍କବିହୀନ ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଋକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଳାସବ୍ୟସନମୟ ଜୀବନ କଦାପି ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେହି ଉପଭୋଗମୟ ଜୀବନ ଦେଇ ସେ କେବେ ଭଲ ବିଶ୍ୱବାସୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର । ନିଗଡତାକୁ ଛିନ୍ନକରି ପଲ୍ଲୀଜନନୀର ଉପଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଜଣେ ଭଲ ରାଜ୍ୟବାସୀ, ଦେଶବାସୀ ତଥା ବିଶ୍ଵବାସୀ ହୋଇପାରିବ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକଶିତ ହେବ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନବିକତା ତଥା ମହାନୁଭବତା । ତେଣୁ ଅଭିଜାତଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନଯୁଦ୍ଧର ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ବୀର ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ସ୍ୱାକାରପୂର୍ବକ ପଲ୍ଲୀ କର୍ମଯୋଜନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ପଲ୍ଲୀକୋଳର ଏକପରିବାରତ୍ବର ପରମ୍ପରାରୂପକ ମଧୁର ସଂପର୍କ ମଧ୍ୟରେ } କାଳାତିପାତ କରିବା ଶତଗୁଣରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶିକ୍ଷିତ } ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।a aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
